Mohsen Zahid
Mohsen is Afgaan. Hij ziet voor zichzelf geen toekomst in Afghanistan en er is nog maar weinig dat hem in Afghanistan vasthoudt. Zijn ouders komen om bij een bomaanslag. Met de verkoop van het ouderlijk huis kan hij een smokkelaar (omgerekend) tussen de acht- en negenduizend euro betalen. 

“Ik wil naar Europa. Maakt niet uit welk land. Noorwegen of Zweden bijvoorbeeld.” Vanuit de hoofdstad Kabul reist Moshen in een groep per auto door Oezbekistan en van daaruit naar Moskou. Vandaar gaat het verder naar de grens met Oekraïne, die ze te voet oversteken. De grens met Slowakije is populair omwille van het bergachtige gebied. Na een reis van meer dan vijfduizend kilometer wordt het groepje vlak voor de grens met Slowakije opgepakt. Zijn reis is ten einde.

grenscontrole

Moshen is net als de meeste (economische) vluchtelingen slecht geïnformeerd. Zelfs als hij Slowakije had bereikt, dan zou hij nog zonder pardon worden teruggestuurd. Welke illegale migrant of vluchteling weet dat de Europese Unie een overeenkomst met Oekraïne heeft gesloten? Deze overeenkomst houdt in dat Slowakije vluchtelingen mag terugsturen, ook al zijn ze de grens gepasseerd. Op deze manier houdt de EU zoveel mogelijk migranten buiten de deur.

defoto still1

Faouzi Ammar
Faouzi is Tunesiër, getrouwd en hij heeft vijf kinderen. Hij kan geen redelijk betaalde baan vinden. Hij heeft een belastingschuld en dreigt zijn huis te verliezen. Een smokkelaar adviseert hem om de oversteek naar Italië te nemen en heeft hem wijsgemaakt dat de overtocht makkelijk zal zijn. Zijn vrouw is tegen, maar hij gaat toch. Hij verkoopt alles wat hij heeft om de smokkelaar te kunnen betalen. 

In Tunesië leeft het idee dat Tunesiërs die terugkomen uit Europa geld hebben en bezittingen, zoals motoren en auto’s. Hun idee over Europa wordt ook gevoed door de Italiaanse televisie die ze in Tunesië kunnen ontvangen. Op televisie kijken ze dagelijks naar de Italiaanse glittershows vol grote auto’s en mooie vrouwen.
De Tunesiërs die in de kassen van Sicilië werken zien een heel andere kant van Italië. Tegen hun familie vertellen ze dat ze niet moeten komen, dat ze hard moeten werken en zo weinig krijgen dat ze eigenlijk niet kunnen sparen, maar de achterblijvers geloven hen niet.

Faouzi besluit te gaan en vertrekt zonder afscheid van zijn gezin te nemen. Hij moet (omgerekend) 1200 euro betalen voor de overtocht, al het spaargeld dat hij heeft.

Hij probeert samen met twee broers en 73 anderen met een vissersboot de kust van Sicilië te bereiken. De eerste die van boord springt, komt terecht in een ondiep deel van het water. Dan springt iedereen in het water, maar de meesten voelen geen grond. De meesten bereiken zwemmend het strand, maar niet iedereen kan zwemmen. Faouzi spoelt samen met dertien andere drenkelingen op het strand aan. Hij sterft op het strand van het dorpje Scoglitti.



Dit verhaal is ontleend aan twee VPRO-afleveringen van het portret 'De foto' van Tegenlicht. Klik hier voor aflevering 1 en voor aflevering 2 om de afleveringen in hun geheel te bekijken; hierboven zie je een still van de vrouw van de verdronken vluchteling en hiernaast zie je een still uit de aflevering, waarbij twee voorbijgangers proberen met hartmassage een van de 14 drenkelingen te redden, maar tevergeefs.

defoto still2

Aminoe
togolesepassportAminoe is een Togolees van 33 jaar. Aminoe is niet zijn echte naam, uit angst voor ontmaskering als illegale vreemdeling. 

Aminoe heeft een universitaire studie voltooid, maar kan geen werk vinden. Tien jaar geleden besloot Aminoe, ondanks de protesten van zijn moeder, zijn geluk elders te beproeven. Door steeds ergens te werken kon hij de vrachtwagenchauffeurs betalen om hem steeds een stukje naar zijn einddoel te brengen. In Libië betaalde hij (omgerekend) duizend euro voor een plekje op een gammele boot. “Maar dat is inmiddels veel duurder”, weet Aminoe.
Aan boord staat hij doodsangsten uit, hij kan niet zwemmen. “In Afrika leren we niet zwemmen. Dat kan alleen maar in rivieren en poelen. Maar dat is gevaarlijk. Daar zwemmen krokodillen.”

Na een paar weken (!) worden ze gered door de Spaanse kustwacht. Hij wordt in een Spaans asielzoekerscentrum ondergebracht, maar loopt weg en neemt de trein naar Nederland, naar iemand die hij kent van zijn thuisland.
Hij kreeg een Frans paspoort op naam van een Afrikaan die hij niet kent en op wie hij niet lijkt, maar dat maakt niet zo veel uit. “Blanken kunnen Afrikanen toch niet uit elkaar houden.” Met vervalste documenten kan hij aan de slag als tomatenplukker in het Westland. Maar na een half jaar verloopt zijn ‘Franse’ paspoort en sindsdien werkt hij zwart.

Hij komt in contact met een Poolse familie. Hij gaat een schijnrelatie aan met een Poolse vrouw, tegen betaling uiteraard. Dankzij die relatie kreeg hij een speciale sticker op zijn Togolese paspoort, heeft hij recht op een verblijfsvergunning en kan hij legaal werken. Uit angst dat zijn schijnrelatie uitkomt, woont hij nu in een klein kamertje in het huis van ‘zijn’ Poolse vriendin, in ruil voor een deel van de huur. De echte vriend van de Poolse vrouw woont bij haar in, wat soms tot spanningen leidt.

Het leven in Europa valt hem tegen. Hij is nu acht jaar in Nederland, maar veel geluk heeft het hem niet gebracht. Zonder de juiste papieren kan hij alleen als schoonmaker werken. Veel geld kan hij niet overboeken, tot ergernis van zijn familie in Togo.

“Ik heb zoveel tijd verloren. Mijn broers in Afrika hebben allemaal kinderen, maar ikzelf heb niet eens een vrouw. Thuis snappen ze er niets van. Ze zeggen: hoe kan dat nu? Jij zit toch in Europa?”

Vragen
2) Moshen Zahid: aan welk internationale regel houdt de EU zich niet?
3) Faouzi Ammar: geef drie redenen waarom de achterblijvers de verhalen van vluchtelingen niet (willen) geloven. 
4) Aminoe: hij vlucht om twee redenen uit het Spaanse asielzoekerscentrum. Kun je die twee redenen bedenken?
vorigestapvolgendestap