Na de Tweede Wereldoorlog wordt Europa verdeeld in twee machtsblokken, het kapitalistische West-Europa en het communistische Oost-Europa. Duitsland werd verdeeld in twee aparte landen: West-Duitsland (officieel BRD) en Oost-Duitsland (officieel: DDR).


Europa lag in puin en moest weer worden opgebouwd. West-Europa kreeg daarbij van de Amerikanen veel financiële steun (de zogenaamde Marshall-hulp), de inwoners van Oost-Europa kregen van de Russen die hulp niet of veel minder. De economie in West-Europa bloeide weer op, in Oost-Europa veel minder. Dat leidde er ondermeer toe dat veel Oost-Europeanen hun heil in West-Europa zagen. Alleen in Oost-Duitsland alleen al verlieten 2,5 miljoen Oost-Duitsers hun land en verhuisden naar West-Duitsland. Er ontstond een strenge scheiding die door Winston Churchill een IJzeren Gordijn werd genoemd: "Van Stettin aan de Oostzee tot Triëst aan de Adriatische Zee, is een ijzeren gordijn neergelaten dwars door het Europese continent."
Daarmee doelde hij op de geplaatste hekken, vaak vergezeld van mijnenvelden, een tankgracht, prikkeldraad, wachtposten en torens die Oost- en West-Europa scheidden.

Het doel van het IJzeren Gordijn was om de burgers van Oost-Europa binnen hun eigen land te houden, emigratie tegen te gaan en een leegloop te voorkomen. 

Op 13 augustus 1961 werden de Berlijners wakker met een muur dwars door hun straat. Aanvankelijk kende de Muur veel zwakke plekken: je kon makkelijk via openstaande ramen die grensden aan een straat aan de West-Berlijnse kant vluchten. Je kon soms door of over het prikkeldraad ontsnappen. Maar de Muur werd steeds moeilijker te omzeilen. De Muur werd een ingewikkeld systeem van 100 meter breed met honden, prikkeldraad, een greppel, wachttorens en veertienduizend wachters.

De West-Berlijners hadden het simpel over de Muur. In Oost-Berlijn werd de Muur de Antifascistische Beschermingsmuur genoemd. Die beschermingsmuur moest Berlijn beschermen tegen ‘wegtrekken, infiltratie, spionage, sabotage, smokkel, uitverkoop en agressie uit het westen’.

De eerste twee jaar zat de Muur dichtpot. Daarna mochten enkele West-Berlijners op bezoek in Oost-Berlijn (maar nooit andersom).

muurberlijn
De grenswachten in Oost-Berlijn hadden de opdracht om met scherp te schieten op alles wat bewoog. Dat betekende niet dat de Oost-Berlijners niet probeerden te vluchten. Er zijn tal van gelukte en niet-gelukte pogingen gedaan. Je kunt niet zo gek niet bedenken wat mensen geprobeerd hebben: over de Muur klimmen of met een shovel er dwars doorheen, vliegen met zelfgemaakte vliegtuigen en luchtballonnen, via een duikboot en door eigen gegraven tunnels. De Muur had ook zeven doorlaatpunten, de zogenaamde checkpoints en diverse mensen hebben via onzichtbare bergruimtes in auto’s bij de checkpoints geprobeerd te ontsnappen. 


Men denkt dat zo'n 5.000 mensen het gelukt is om naar West-Berlijn te vluchten. Het aantal doden bij die pogingen ligt op 192, het aantal gewonden en het aantal mislukte pogingen zijn niet bekend. Elke vluchteling die het lukte naar West-Berlijn te ontsnappen werd met open armen ontvangen en kreeg financiële steun van de West-Duitse regering.  

In 1989 stort het communistisch regime in elkaar. Het IJzeren Gordijn en de Berlijnse Muur verdwijnen. De meeste Oost-Europese landen treden later toe tot de Europese Unie. Veel arbeidsmigranten gaan (tijdelijk) wonen en werken in West-Europese landen, waaronder Nederland.

Vraag
1) Luister naar dit nummer van het Kleine Orkest en noem een positief effect in Oost- en een in West-Berlijn en noem een negatief effect in Oost- en een in West-Berlijn.


vorigestapvolgendestap