Lessen in Wereldnieuws: ISRAËL EN PALESTINA

Wie is jood of Palestijn?
Joden of Israëli's?
Vaak wordt in het nieuws gesproken over het conflict tussen joden en Palestijnen. In feite is deze aanduiding niet juist. Als er in deze zin wordt gesproken over joden, bedoeld men de inwoners van Israël. Dan wordt het woord joden als een aanduiding voor een volk gebruikt. Beter zou het in dat geval zijn om te spreken over een conflict tussen Israëli's en Palestijnen.

Joden wordt ook gebruikt als aanduiding van mensen met een bepaald geloof, het jodendom. Vaak -maar niet altijd- gaat dat samen met het Israëli zijn: de meeste inwoners van Israël hangen immers de joodse godsdienst aan. Jood en Israëli zijn dan min of meer hetzelfde, ook in politiek opzicht: de meeste Israëli's willen dat de staat Israël een joodse oorsprong heeft. Er zijn dan ook verschillende politieke partijen die zich op de joodse religie beroepen, net zoals er in Nederland diverse politieke partijen zijn die het christendom als uitgangspunt nemen (Christen Democratisch Appèl, ChristenUnie en de Staatkundig Gerefomeerde Partij).

Eerst zijn het Hebreeërs die ongeveer 3.500 jaar geleden als nomaden in Mesopotamië (het huidige Irak) wonen. Ze spreken Hebreeuws. De Hebreeërs worden ook Israëlieten genoemd, omdat ze zouden afstammen van Jacob, bijgenaamd Israël. Jacob is de kleinzoon van Abraham. Als in 1948 een joodse staat wordt gesticht, krijgt deze de naam 'Israël' om de afstamming van Jacob te onderstrepen.
De joden die in onze tijd leven, zijn een volk dat afstamt van de Israëlieten die in Mesopotamië woonden. Zelf vinden zij dat iedereen die een joodse moeder heeft zelf ook jood is (ook al ben je niet gelovig). Ze hebben een eigen cultuur en een eigen taal, eeuwenoude gebruiken en een eigen godsdienst die bij geen ander volk voorkomt. Het gaat dus om een etnische groep, net als de Koerden bijvoorbeeld die ook in verschillende landen wonen. Waar ze ook wonen, welke taal ze ook spreken, ze beschouwen de staat Israël vaak als hun thuisland. Het joodse volk is géén ras zoals de blanken, indianen, zwarten en Aziaten dat zijn.

Sinds 1948 hebben de joden een eigen land, Israël. Dat wil niet zeggen dat alle joden in Israël wonen en dat er in Israël uitsluitend joden wonen. In Israël wonen ongeveer drie miljoen joden en twee miljoen Palestijnen. In de Verenigde Staten zijn het er maar liefst zes miljoen. In Europa wonen verspreid over vele landen vier miljoen joden. In Nederland zijn dat er ongeveer 30.000. Ook in Afrika, het Midden-Oosten (in Syrië en Libanon bijvoorbeeld) en in Azië zijn er joodse gemeenschappen te vinden. Wereldwijd telt het joodse volk ongeveer 18 miljoen mensen.

In tegenstelling tot de islam en het christendom kent het jodendom geen zendingsdrang. Er zijn geen joodse zendelingen die mensen proberen te bekeren. En je tot het jodendom bekeren is niet eenvoudig.


Wie is een Palestijn?
Ook het antwoord op de vraag wie Palestijn is, is niet zo makkelijk te geven.
Er is wel een Palestijnse vlag, maar geen onafhankelijke staat Palestina. President Arafat is de baas over de Gaza-strook en over acht steden en dorpen op de Westelijke Jordaanoever, die samen de Palestijnse Nationale Autoriteit vormen. Zie voor meer informatie het onderdeel 'Geschiedenis van het conflict'

Arafat heeft echter alleen wat te zeggen over onderwijs, gezondheidszorg, belastingen, toerisme en welzijn. De rest van de zaken staan onder controle van Israël. En maar een klein deel van de Palestijnen woont op het grondgebied van de PNA.
Veel Palestijnen hebben een Jordaans paspoort. Als op 15 mei 1948 de joden in Israël zich onafhankelijk verklaren en de staat Israël uitroepen, breekt er een oorlog uit met de Arabische buurlanden. Israël verovert het grootste deel van het oude Palestina, Egypte verovert de Gazastrook en Jordanië de Westelijke Jordaanoever. De Palestijnen die in dit laatste gebied wonen, krijgen later een Jordaans paspoort. De Palestijnen die in de nieuwe staat Israël wonen en niet op de vlucht slaan, zijn voortaan Israëlisch staatsburger en krijgen een Israëlisch paspoort. Zij worden tot op heden in Israël aangeduid als 'Israëlische Arabieren'.
Veel Palestijnen slaan voor de oorlog op de vlucht. Als zij na de oorlog weer naar hun huizen willen terugkeren, worden ze door Israël tegengehouden. Deze Palestijnen komen in vluchtelingenkampen terecht. Sommigen wonen daar al meer dan 50 jaar.


Een Palestijn in Oost-Jeruzalem

In 1967 leiden de spanningen tussen Israël en de Arabische buurlanden opnieuw tot een oorlog. Bij deze oorlog verovert Israël onder meer de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem (West-Jeruzalem is sinds 1948 al in Israëlische handen). De Palestijnen die in deze gebieden wonen en in 1948 voor Israël gevlucht zijn, komen alsnog onder Israëlisch bestuur. De gebieden die in 1967 veroverd zijn, worden aangeduid als de 'bezette gebieden' en worden algemeen niet als onderdeel van Israël gezien. de inwoners krijgen dan ook geen Israëlische paspoort, maar houden hun eigen (Jordaans) paspoort. Dat geldt ook voor de inwoners van Oost-Jeruzalem.

Wie is dan Palestijn? Het meest simpele antwoord is: een ieder die zich Palestijn voelt. Met Jordaans of Israëlisch paspoort, inwoner van Israël, de Westelijke Jordaanoever, de PNA of een ander land of gebied, vluchteling of niet.


Godsdienstig conflict?
Vaak wordt het conflict tussen Israëli's en Palestijnen gezien als een conflict tussen aanhangers van twee godsdiensten: joden en moslims. Maar ook dat is niet juist. Het merendeel van de Palestijnen is moslim, maar een groot deel is christen, zo'n 10%, al willen velen dat niet geloven. "Nee", zegt Mounir, een joodse inwoonster van Jeruzalem, "je kunt niet tegelijk christen en Arabier zijn."





Palestijnse christenen dragen een kruis tijdens een christelijke processie in Jeruzalem






Het conflict tussen Israëli's en Palestijnen draait vaak ook om godsdienstige zaken, met name in Jeruzalem. In de ommuurde Oude Stad liggen de heiligdommen van de drie godsdiensten (jodendom, christendom en islam) op één vierkante kilometer bij elkaar. De voet van de Tempelberg, waar op de top de Rotskoepel ligt -het belangrijkste heiligdom van de moslims-, is tegelijkertijd de Klaagmuur, de belangrijkste joodse heilige plaats.
Zie hier voor een kaart werkblad 6 van de lesbrief; de lesbrief is hier te downloaden

En regelmatig breken er vanwege godsdienstige zaken conflicten uit tussen Israëli's en Palestijnen, bijvoorbeeld na het bezoek van Sharon aan de Tempelberg dat door de Palestijnen als provocerend werd ervaren. Maar het conflict tussen beide volken is toch vooral een politiek conflict, met land en veiligheid als inzet.